Green Logistics – logistics xanh – không chỉ là sử dụng phương tiện chạy điện hay thay đổi bao bì. Đây là quá trình tổ chức hoạt động vận tải, kho bãi, đóng gói và xử lý thông tin theo hướng giảm tiêu hao tài nguyên, hạn chế phát thải và nâng cao hiệu quả vận hành.
Với doanh nghiệp, logistics xanh không nhất thiết phải bắt đầu bằng một dự án quy mô lớn. Những thay đổi như tối ưu tuyến đường, giảm hành trình rỗng, kiểm soát nhiên liệu, tái sử dụng vật tư hay số hóa chứng từ đều có thể tạo ra tác động thiết thực.
Quan trọng hơn, nhiều giải pháp xanh cũng đồng thời giúp doanh nghiệp giảm lãng phí và kiểm soát chi phí logistics tốt hơn.
Green Logistics là gì?
Green Logistics là cách thiết kế, tổ chức và quản lý các hoạt động logistics nhằm giảm tác động tiêu cực đến môi trường trong suốt quá trình lưu chuyển hàng hóa.
Phạm vi của logistics xanh có thể bao gồm:
- Vận tải và điều phối phương tiện.
- Quản lý kho bãi và năng lượng.
- Đóng gói, lưu trữ và xếp dỡ hàng hóa.
- Quản lý nhiên liệu và bảo dưỡng thiết bị.
- Thu hồi, sửa chữa và tái sử dụng vật tư.
- Số hóa chứng từ và dữ liệu vận hành.
- Đo lường phát thải trong chuỗi cung ứng.
Như vậy, “xanh” không phải là một hoạt động riêng lẻ. Đó là cách doanh nghiệp nhìn lại toàn bộ chuỗi vận hành để xác định khâu nào đang tiêu tốn nhiều nhiên liệu, vật tư, thời gian hoặc nguồn lực hơn mức cần thiết.
Vì sao logistics xanh ngày càng quan trọng?
Hoạt động vận tải vẫn là một trong những nguồn phát thải đáng kể. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế – IEA, riêng vận tải đường bộ phát thải hơn 6 tỷ tấn CO₂ trong năm 2024; xe tải chiếm khoảng một phần ba lượng phát thải của lĩnh vực này.
Tại Việt Nam, định hướng xanh hóa logistics cũng ngày càng được thể hiện rõ trong chính sách phát triển. Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050 đặt mục tiêu xây dựng ngành logistics theo hướng bền vững, hiệu quả, chất lượng cao và có năng lực cạnh tranh. Định hướng này đồng thời gắn với Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Đối với doanh nghiệp, chuyển đổi sang logistics xanh có thể mang lại nhiều giá trị:
- Giảm mức tiêu hao nhiên liệu và chi phí vận hành.
- Hạn chế hành trình, thời gian chờ và nguồn lực bị lãng phí.
- Cải thiện khả năng quản lý dữ liệu logistics.
- Đáp ứng tốt hơn các yêu cầu ESG từ khách hàng và đối tác.
- Tăng khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng của các thị trường có tiêu chuẩn môi trường cao.
- Củng cố hình ảnh doanh nghiệp có trách nhiệm.
Tuy nhiên, doanh nghiệp chỉ nên công bố những kết quả có dữ liệu chứng minh. Logistics xanh không nằm ở việc sử dụng nhiều thông điệp về môi trường, mà nằm ở những thay đổi có thể đo lường trong vận hành.
Doanh nghiệp có thể bắt đầu Green Logistics từ đâu?
1. Tối ưu tuyến đường vận chuyển
Một tuyến đường chưa được tổ chức hợp lý có thể làm tăng quãng đường di chuyển, thời gian giao nhận, mức tiêu hao nhiên liệu và chi phí phương tiện.
Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng cách:
- Rà soát các tuyến vận chuyển thường xuyên.
- Nhóm các đơn hàng có cùng khu vực giao nhận.
- Sắp xếp thứ tự điểm giao phù hợp.
- Theo dõi thời gian chờ tại kho, cảng hoặc điểm giao hàng.
- Sử dụng dữ liệu hành trình để điều chỉnh tuyến đường.
- Lập kế hoạch dự phòng cho các tuyến thường xuyên ùn tắc.
Theo World Bank, công nghệ có thể nâng cao hiệu quả vận tải hàng hóa thông qua việc cải thiện công tác lập kế hoạch, tối ưu tuyến đường và theo dõi theo thời gian thực, từ đó giảm mức tiêu thụ năng lượng.
Tối ưu tuyến không đơn giản là lựa chọn quãng đường ngắn nhất. Doanh nghiệp còn phải xem xét tải trọng, thời gian giao hàng, điều kiện giao thông, thời gian chờ và khả năng kết nối với chặng tiếp theo.
2. Giảm hành trình rỗng
Hành trình rỗng xảy ra khi phương tiện phải di chuyển mà không mang hàng, thường xuất hiện ở chiều quay về hoặc giữa hai điểm lấy hàng.
Mỗi kilomet phương tiện chạy rỗng vẫn tiêu tốn nhiên liệu, nhân lực và thời gian nhưng không tạo ra giá trị vận chuyển tương ứng. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ – EPA khuyến nghị các doanh nghiệp phối hợp ghép hàng, chia sẻ chuyến quay đầu và triển khai các chương trình giảm quãng đường rỗng để cải thiện hiệu quả vận tải.
Một số giải pháp doanh nghiệp có thể áp dụng:
- Lập kế hoạch hàng hai chiều.
- Ghép các lô hàng phù hợp trên cùng tuyến.
- Phối hợp lịch lấy và giao hàng giữa các đơn vị.
- Kết nối dữ liệu vận tải với kế hoạch kho hàng.
- Theo dõi tỷ lệ kilomet chạy rỗng theo từng phương tiện và tuyến đường.
Với các lô hàng nhỏ, doanh nghiệp cũng có thể cân nhắc phương án gom hàng phù hợp thay vì sử dụng phương tiện hoặc container chưa được khai thác hết sức chứa.
3. Quản lý nhiên liệu và tình trạng phương tiện
Nhiên liệu thường là một trong những khoản chi phí lớn của hoạt động vận tải. Vì vậy, theo dõi mức tiêu hao nhiên liệu vừa là giải pháp kiểm soát chi phí, vừa là bước nền tảng của logistics xanh.
Doanh nghiệp nên theo dõi:
- Lượng nhiên liệu tiêu thụ trên mỗi kilomet.
- Mức tiêu hao theo từng loại phương tiện.
- Tải trọng trung bình của mỗi chuyến.
- Thời gian phương tiện nổ máy nhưng không di chuyển.
- Lịch bảo dưỡng lốp, động cơ và các bộ phận liên quan.
- Chênh lệch mức tiêu hao giữa các tuyến tương đồng.
Không nên chỉ so sánh tổng lượng nhiên liệu giữa các tháng. Chỉ số này cần được đặt trong tương quan với quãng đường, tải trọng, loại phương tiện và điều kiện vận hành để phản ánh đúng hiệu quả.
Khi có dữ liệu đủ rõ, doanh nghiệp mới có cơ sở xác định vấn đề nằm ở phương tiện, tuyến đường, tải trọng hay cách tổ chức vận hành.
4. Tái sử dụng vật tư và kéo dài vòng đời thiết bị
Logistics xanh không dừng lại ở vận tải. Bao bì, pallet, vật tư chèn lót, container và thiết bị kho bãi đều tạo ra tác động môi trường trong suốt vòng đời sử dụng.
Doanh nghiệp có thể xem xét:
- Thu hồi và tái sử dụng pallet, khay hoặc thùng chứa.
- Phân loại vật tư có thể dùng lại sau mỗi chuyến hàng.
- Giảm vật liệu đóng gói không cần thiết.
- Ưu tiên vật tư có độ bền và khả năng tái chế.
- Kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa thiết bị định kỳ.
- Theo dõi tỷ lệ vật tư được thu hồi, tái sử dụng và loại bỏ.
Đối với container, việc kiểm tra đúng tình trạng, sửa chữa theo quy trình và nghiệm thu trước khi đưa vào khai thác trở lại giúp kéo dài vòng đời sử dụng, đồng thời hạn chế việc thay thế không cần thiết.
Tuy nhiên, tái sử dụng phải đi cùng yêu cầu về an toàn và chất lượng. Không nên tiếp tục sử dụng vật tư hoặc thiết bị không còn đáp ứng tiêu chuẩn chỉ để đạt một chỉ tiêu môi trường.
5. Số hóa chứng từ logistics
Một bộ chứng từ xuất nhập khẩu có thể đi qua nhiều doanh nghiệp, phòng ban và cơ quan liên quan. Nếu dữ liệu được nhập lại nhiều lần hoặc trao đổi qua các phiên bản rời rạc, doanh nghiệp dễ phát sinh sai sót, chậm xử lý và sử dụng nhiều giấy hơn cần thiết.
Số hóa chứng từ có thể bắt đầu từ:
- Chuẩn hóa cách đặt tên và lưu trữ tệp.
- Xác định một nguồn dữ liệu được sử dụng thống nhất.
- Phân quyền truy cập và phê duyệt.
- Theo dõi phiên bản chỉnh sửa.
- Liên kết dữ liệu đơn hàng với vận tải và kho hàng.
- Sử dụng chứng từ điện tử khi quy định và đối tác cho phép.
- Thiết lập thời hạn lưu trữ và sao lưu dữ liệu.
Giá trị lớn nhất của số hóa không chỉ là giảm giấy. Dữ liệu được chuẩn hóa còn giúp các bộ phận phối hợp nhanh hơn, giảm nhập liệu trùng lặp và hạn chế sai lệch thông tin.
Lộ trình Green Logistics dành cho doanh nghiệp
Doanh nghiệp có thể triển khai theo bốn bước thay vì thay đổi toàn bộ hệ thống cùng lúc.
Bước 1: Xác định phạm vi
Chọn một hoạt động cụ thể để bắt đầu, chẳng hạn:
- Một tuyến vận tải thường xuyên.
- Một nhóm phương tiện.
- Một kho hàng.
- Một loại vật tư đóng gói.
- Một quy trình chứng từ.
Phạm vi càng rõ, việc thu thập dữ liệu và đánh giá kết quả càng khả thi.
Bước 2: Thiết lập số liệu ban đầu
Trước khi đưa ra giải pháp, doanh nghiệp cần xác định hiện trạng bằng dữ liệu như:
- Tổng kilomet vận chuyển.
- Tỷ lệ kilomet chạy rỗng.
- Mức tiêu hao nhiên liệu.
- Tỷ lệ sử dụng tải trọng hoặc sức chứa.
- Lượng vật tư sử dụng và thu hồi.
- Số lượng chứng từ giấy.
- Thời gian xử lý một bộ chứng từ.
Đây là đường cơ sở để so sánh trước và sau khi cải tiến.
Bước 3: Thử nghiệm ở quy mô nhỏ
Doanh nghiệp có thể triển khai thử trong một khoảng thời gian xác định, theo dõi kết quả và điều chỉnh trước khi nhân rộng.
Ví dụ, thay vì áp dụng tối ưu tuyến cho toàn bộ mạng lưới, doanh nghiệp có thể chọn một tuyến có tần suất cao hoặc tỷ lệ chạy rỗng lớn để thử nghiệm trước.
Bước 4: Đo lường và cải tiến liên tục
Một sáng kiến chỉ thực sự tạo ra giá trị khi doanh nghiệp biết kết quả thay đổi như thế nào.
Các chỉ số có thể theo dõi gồm:
Các chỉ số cần được thống nhất về phạm vi, cách tính và nguồn dữ liệu. Doanh nghiệp không nên công bố tỷ lệ “giảm phát thải” khi chưa xác định rõ đường cơ sở và phương pháp đo lường.
Green Logistics có phải lúc nào cũng cần đầu tư lớn?
Không nhất thiết.
Chuyển đổi phương tiện, cải tạo kho hoặc đầu tư hệ thống công nghệ có thể cần ngân sách đáng kể. Tuy nhiên, nhiều bước đầu tiên chủ yếu đòi hỏi doanh nghiệp tổ chức dữ liệu và quy trình tốt hơn.
Một kế hoạch điều phối hợp lý có thể giảm hành trình rỗng. Một lịch bảo dưỡng phù hợp có thể cải thiện hiệu suất nhiên liệu. Một quy trình số hóa thống nhất có thể giảm thời gian xử lý và sai sót chứng từ.
Vì vậy, câu hỏi đầu tiên không nên là “Doanh nghiệp phải mua công nghệ gì?”, mà là:
Hoạt động nào đang tạo ra nhiều lãng phí nhất và dữ liệu nào giúp doanh nghiệp nhìn thấy điều đó?
Logistics xanh bắt đầu từ những thay đổi có thể đo lường
Green Logistics không phải một đích đến đạt được sau một dự án duy nhất. Đó là quá trình doanh nghiệp liên tục nhận diện lãng phí, cải tiến vận hành và kiểm chứng kết quả bằng dữ liệu.
Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ một tuyến đường, một chuyến xe, một nhóm vật tư hoặc một quy trình chứng từ. Khi từng thay đổi nhỏ được đo lường và duy trì, chúng sẽ tạo nền tảng cho một chuỗi logistics hiệu quả, minh bạch và bền vững hơn.
Với định hướng Xanh & AI, GPG từng bước thúc đẩy việc ứng dụng dữ liệu, tối ưu nguồn lực và nâng cao hiệu quả trong hoạt động logistics. Bởi một hành trình xanh không bắt đầu từ những tuyên bố lớn, mà từ những lựa chọn vận hành thiết thực trên mỗi chặng đường.
Các bài viết liên quan: